Przemyśl

Ten artykuł dotyczy Przemyśla miasta podkarpackiego. Zobacz też: Przemyśl wieś w woj. wielkopolskim .

Współrzędne: 49°47"00" N 022°46"00" E

Przemyśl
Herb Przemyśla Flaga Przemyśla
Województwo	podkarpackie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina  - rodzaj	Przemyśl miejska
Założono	ok. VIII wiek
Prawa miejskie	1389
Prezydent miasta	Robert Choma ( e-mail )
Powierzchnia	44 km
Położenie	49° 47" N 22° 46" E
Liczba mieszkańców   ( 2005 )  - liczba ludności  - gęstość	67 847 1542 os./km
Strefa numeracyjna (do 2005 )	(+48) 16
Kod pocztowy	37-700 do 37-720
Tablice rejestracyjne	RP
Położenie na mapie Polski
Urząd miejski 3 Rynek 1 37-700 Przemyśl tel. (016) 678 68 20; faks (016) 678 64 49 ( e-mail )
Strona internetowa miasta

Panorama miasta (widok z Zasania)

Średniowieczny drzeworyt

Przemyśl ( niem. Premslau , ukr. , łac. Praemislia ) miasto w województwie podkarpackim nad Sanem . 68 tys. mieszkańców ( 2005 ). Przemysł drzewny (Zakłady Płyt Pilśniowych), wytwórnia farb Pollena Astra. "Brama Bieszczadów " z ważnymi zabytkami w mieście jak i poza nim pałacem w Krasiczynie i arboretum w Bolestraszycach . Ważny węzeł komunikacyjny trasa międzynarodowa E-40, przejście graniczne z Ukrainą w Medyce . Pierwotnie na Kopcu Tatarskim (Przemysława) miejsce kultu bogów słowiańskich .

Miasto wielokulturowe, gdzie obok siebie mieszkają przedstawiciele wielu narodów ( Polacy , Ukraińcy , Cyganie ) i religii (obok dominujących katolików , mających tu swoją metropolię z arcybiskupem Józefem Michalikiem na czele także grekokatolicy , mający tu arcybiskupa swego obrządku, Jana Martyniaka , prawosławni ( diecezja przemysko-nowosądecka z arcybiskupem Adamem, rezydującym w Sanoku ) oraz przedstawiciele nurtów protestanckich : metodyści , adwentyści , baptyści , zielonoświątkowcy , a także Świadkowie Jehowy ).

Do czasu II wojny światowej był także ważnym siedliskiem ludności żydowskiej , która stanowiła według spisu z 1931 roku 29,5% ludności miasta i posiadała 2 synagogi (jedna, na Rybim Placu, nie istnieje, druga, na ul. Słowackiego , zmieniona została w bibliotekę)- było to pierwsze udokumentowane osadnictwo Żydów na ziemiach polskich, datowane według Jehudy ha Kohena, żydowskiego uczonego, na 1085 .

Historia

Legendy o powstaniu miasta:

a) pewien książę ruszył na polowanie i w miejscu, w którym upolował niedźwiedzia założył osadę z niedźwiadkiem w herbie

b) na obszarze dzisiejszego Przemyśla powstała osada i wielu ludzi zastanawiało się, jak ją nazwać pewna starsza kobieta powiedziała: "Myśl, nie myśl, najlepszy będzie Przemyśl" i tak też zostało.

Kalendarium

• IV wiek - Teren mającego powstać za 4 wieki miasta jest ośrodkiem administracyjno-wojskowym imperium rzymskiego, którego centrum znajduje się na Zasaniu.
• VIII wiek Książę lechicki Przemysł-Lestek (oba imiona oznaczają tę samą cechę charakteru: przebiegłość, spryt) po wywalczeniu suwerenności dla kraju "miasto nad Sanem rzeką pod górą założył, a od swego imienia Przemyślem przezwał". Relikty architektury sakralnej.
• IX wiek Powołanie łacińskiego biskupa misyjnego, preromańska rotunda i monasterium .
• X wiek Romańska bazylika trzynawowa.
• 981 - 985 Włodzimierz Wielki toczy walki o gród i zdobywa go. Przeniesienie biskupstwa do Włodzimierza Wołyńskiego .
• 1018 Bolesław Chrobry ponownie przyłącza Przemyśl do Polski.
• 1031 Przemyśl zostaje ponownie zagarnięty przez Ruś Kijowską . Początek osadnictwa żydowskiego w Przemyślu.
• 1069 Po zajęciu grodu przez Bolesława Śmiałego staje się on siedzibą monarchy na kilka lat.
• 1086 - 1344 Miasto pod panowaniem księstwa halicko-włodzimierskiego , przez krótki okres stolica.
• 1344 Król Kazimierz III Wielki przyłącza Przemyśl z tzw. Rusią Czerwoną do Polski po śmierci ostatniego władcy ruskiego z dynastii Trojdenowiczów, Bolesława Jerzego , który zapisał ją w swym testamencie polskiemu władcy. Powołanie biskupów przemyskich obrządku łacińskiego od 1352 roku podległych bezpośrednio stolicy apostolskiej Iwan i Mikołaj, którzy noszą nazwę biskupów Rusi.
• 1389 Miasto otrzymuje nową lokację na prawie niemieckim. Wybudowany zostaje murowany zamek, miasto otoczone wysokim murem z wieżami, powstają nowe kościoły, klasztory, ratusz.
• 1498 Najazd wojewody wołoskiego Stefana Wielkiego, który zdobył miasto i wydał je na łup żołnierzom. Po złupieniu miasta spalono je doszczętnie nie oszczędzając nawet świątyń.
• 1614 Miasto zostało zniszczone przez Kantymira Mirzę.
• 1648 Obległ je pułkownik kozacki Kopystyński, lecz został pobity przez Karola Korniakta z Sośnicy.
• 1656 Oblegał Przemyśl generał szwedzki Douglas, który ustąpił przed nadciągającymi wojskami hetmana Stefana Czarnieckiego .
• 1657 Miasto odpiera najazd wojsk siedmiogrodzkich Jerzego Rakoczego , według legendy wystawiając relikwie jednego z lokalnych świętych w procesji, która wyszła naprzeciw najeźdźcom.
• 1672 Okolice Przemyśla spustoszyli Tatarzy , których pod Kormanicami pobili mieszczanie przemyscy pod wodzą gwardiana Reformatów O. Krystyna Szykowskiego.
• 1772 Miasto w wyniku I rozbioru trafia w posiadanie Austrii następuje proces upadku miasta i stagnacji trwającej do czasu autonomii Galicji i budowy Twierdzy Przemyśl , trzeciej co do wielkości (po Antwerpii i Verdun ) w Europie .
• 1914 - 1918 Ciężkie walki o miasto w związku z ufortyfikowaniem go przez twierdzę ( Twierdza Przemyśl ).
• 1918 - 1919 Walki polsko-ukraińskie o miasto (udział Orląt Przemyskich polskiej młodzieży szkolnej}.
• 1918 - 1939 Siedziba powiatu w województwie lwowskim.
• 1931 Według spisu powszechnego miasto zamieszkują 62 272 osoby, z czego 39 430 (63,3%) to rzymscy katolicy , 18 376 (29,5%) Żydzi , 4 391 (7%) grekokatolicy a 85 (0,2%) przedstawiciele innych orientacji światopoglądowych. Przemyśl jest jednym z największych ośrodków miejskich między Krakowem a Lwowem .
• 1939 - 1941 Miasto podzielone wzdłuż Sanu Zasanie pod okupacją niemiecką, zaś Stare Miasto pod radziecką.
• 1944 Wyzwolenie przez Armię Czerwoną ; istniały plany ulokowania tu siedziby województwa, ale ostatecznie zwyciężyła koncepcja położonego bardziej centralnie, choć znacznie mniejszego Rzeszowa .
• 1944 - 1947 W okolicach trwają walki z partyzantką UPA , która wysadza pomnik Orląt Przemyskich (odbudowany później nie na Placu Konstytucji, gdzie znajdował się w okresie międzywojennym, lecz nad Sanem ).
• 1945 - 1975 Siedziba powiatu w województwie rzeszowskim.
• 1975 - 1998 Stolica województwa przemyskiego .
• 1991 Odwiedziny Jana Pawła II , papież przekazał wiernym obrządku wschodniego na katedrę ich obrządku dawny kościół jezuitów .
• od 1 stycznia 1999 Miasto powiatowe ( powiat przemyski ) w województwie podkarpackim ze stolicą w Rzeszowie .

Zabytki

• Katedra rzymskokatolicka pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i Jana Chrzciciela
• Zamek Kazimierzowski
• Gmach Dworca Głównego PKP
• Gmach Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej
• Gmachy Urzędu Miejskiego i Urzędu Wojewódzkiego
• Sobór Archikatedralny pw. Św. Jana Chrzciciela obrządku grekokatolickiego
• zabytkowa zabudowa Rynku
• Kościół pw. Św. Marii Magdaleny (oo. Franciszkanie)
• Kościół pw. Św. Teresy (oo. Karmelici)
• Kościół pw. Św. Antoniego Padewskiego (oo. Reformaci)
• Kościół Św. Trójcy (ss. Benedyktynki)
• Budynek dawnego klasztoru Dominikanów
• Dworek Stanisława Orzechowskiego
• Wieża Zegarowa Muzeum Dzwonów i Fajek
• Dom Robotniczy
• Mury obronne
• Twierdza Przemyśl
• Synagogi w Przemyślu
• Cmentarz żydowski - założony w XIX wieku.

Muzea

• Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej
• Muzeum Dzwonów i Fajek strona muzeum
• Muzeum Historii Miasta
• Muzeum Archidiecezjalne im. Błogosławionego Biskupa J.S. Pelczara
• Muzeum Twierdzy Przemyśl
• Fort VIII "Łętownia"
• Cerkiew obronna w Posadzie Rybotyckiej
• Archiwum Państwowe strona archiwum

Synagogi

• Najstarsza Synagoga w Przemyślu
• Stara Synagoga w Przemyślu
• Nowa Synagoga w Przemyślu
• Synagoga Towarzystwa Izraelickiej Świątyni Zasańskiej w Przemyślu
• Synagoga Tempel w Przemyślu

Kultura

Ośrodki kultury

• Centrum Kulturalne /Klub "Piwnice"/ strona centrum
• Przemyskie Centrum Kultury i Nauki strona centrum
• Młodzieżowy Dom Kultury

Teatr

• Teatr "Fredreum" na Zamku Kazimierzowskim Towarzystwo Dramatyczne im. Aleksandra Fredry strona teatru
• Młodzieżowy Dom Kultury strona internetowa

Kina

• Kino "KOSMOS" strona kina
• Kino "CENTRUM" strona kina

Galerie

• Państwowa Galeria Sztuki Współczesnej strona galerii
• Galeria Fotografii przy MKK "Niedźwiadek"
• Galeria ZAMEK
• Galeria GALICJA
• Antyki i Dzieła Sztuki

Kluby

• klub "Niedźwiadek"
• klub "Piwnice"

Cykliczne imprezy kulturalne

• Wielokulturowy Festiwal "Galicja" (organizator: UM Przemyśl)
• Dni Patrona Miasta "Wincentiada" (organizator: PCKiN)
• Turniej Satyry im. Ignacego Krasickiego "O Złotą Szpilę" (organizator: CK Przemyśl) konkurs stworzony i prowadzony przez Barbarę Płocicę, założeniem turnieju jest wyłonienie najlepszych satyryków w czterech konkurencjach: teatralnej, recytacji, literackiej i plastycznej.
• Festiwal "Agora" (organizator: CK Przemyśl)

Film i fotografia

• Promocja Filmu Polskiego (organizator: Wydział Kultury UM Przemyśl)
• Maraton Filmowy "Z Przemyślem w tle" (organizator: Kino "Kosmos")

Literatura

• Przemyska Wiosna Poetycka (organizator: PCKiN)
• Turniej Wierszy Jednego Poety (organizator: Przemyska Biblioteka Publiczna)

Muzyka i taniec

• Jazz Bez... Mikołajki jazzowe (organizator: CK Przemyśl)
• Jazz nad Sanem (organizator MKK "Niedźwiadek")
• Świętojańska noc jazzowa (organizator: PCKiN)
• Ogólnopolski Festiwal Kapel Podwórkowych (organizator: CK Przemyśl)
• Przemyska Jesień Muzyczna (organizator: Towarzystwo Muzyczne w Przemyślu)
• Dni Muzyki Oratoryjno-Kantatowej (organizator: CK Przemyśl)
• Festiwal "Ghitaralia" (organizator Zespół Państwowych Szkół Muzycznych)
• Międzywojewódzki Przegląd Dziecięcych Zespołów Tańca Ludowego Taneczny Krąg (organizator: CK Przemyśl)

Plastyka

• Międzynarodowe Biennale Malarstwa "Srebrny Czworokąt" (organizator: Państwowa Galeria Sztuki Współczesnej w Przemyślu)

Teatr

• Biesiada Teatralna w Horyńcu-Zdroju Konfrontacje Zespołów Teatralnych Małych Form (organizator: CK Przemyśl)
• Przegląd Teatralny "Antrakt" (organizator: CK Przemyśl)
• Przemyska Jesień Teatralna (organizator: CK Przemyśl)
• Przemyska Wiosna Fredrowska (organizator: PCKiN)

Edukacja

Gimnazja

• Gimnazjum nr 1
• Gimnazjum nr 2 strona szkoły
• Gimnazjum nr 3 strona szkoły
• Gimnazjum nr 4 przy Zespole Szkół z Oddziałami Integracyjnymi Im. Orląt Lwowskich strona szkoły
• Gimnazjum nr 5 strona szkoły
• Gimnazjum Nr 6 im. Juliusza Słowackiego strona szkoły
• Gimnazjum Nr 7 przy Zespole Szkół Ogólnokształcących Nr 2 im. Markiana Szaszkiewicza strona szkoły
• Gimnazjum Nr 8 przy Specjalnym Ośrodku Szkolno- Wychowawczym Nr 1 Im. Marii Grzegorzewskiej
• Gimnazjum Nr 9 przy Specjalnym Ośrodku Szkolno- Wychowawczym Nr 2 Im. Janusza Korczaka strona szkoły
• Gimnazjum Salezjańskie im. bł. ks. Augusta Czartoryskiego strona szkoły

Szkoły ponadgimnazjalne

• Zespół Szkół Elektronicznych i Ogólnokształcących im. Janusza Groszkowskiego strona szkoły
• Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Juliusza Słowackiego strona szkoły
• II Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Morawskiego strona szkoły
• Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Markiana Szaszkiewicza historia szkoły
• Zespół Szkół Ekonomicznych im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego strona szkoły
• Zespół Szkół Gastronomicznych i Przemysłu Spożywczego im. Marii Konopnickiej
• Zespół Szkół Zawodowych nr 1 im. I Armii Wojska Polskiego
• Zespół Szkół Technicznych
• Zespół Szkół Mechanicznych i Drzewnych
• Zespół Szkół Ekologicznych i Agrobiznesu im. prof. Władysława Szafera
• Centrum Kształcenia Ustawicznego
• Centrum Kształcenia Praktycznego

Szkoły wyższe

• Wyższa Szkoła Administracji i Zarządzania w Przemyślu strona uczelni
• Wyższa Szkoła Gospodarcza w Przemyślu strona uczelni
• Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Przemyślu strona uczelni
• Państwowa Wyższa Szkoła Wschodnioeuropejska w Przemyślu strona uczelni
• Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Przemyślu strona kolegium
• Kolegium Nauczycielskie w Przemyślu strona kolegium
• Wyższe Seminarium Duchowne w Przemyślu strona seminarium (w ramach Wydziału Teologicznego PAT )

Sport

• W Przemyślu największą popularnością cieszy się piłka nożna (kluby Polonia Przemyśl , Czuwaj Przemyśl ), ale tradycje swoje ma też koszykówka ( Polonia Przemyśl ) i piłka ręczna( Czuwaj Przemyśl )
• Stok Narciarski w Przemyślu strona stoku (POSIR)
• Kryta Pływalnia (POSIR)
• Korty Tenisowe (KS Czuwaj)
• Sztuczne Lodowisko (POSIR)
• Skate Park (POSIR)
• Coraz popularniejsze stają się również spływy kajakowe Doliną Sanu

Miasta partnerskie

• Paderborn , Niemcy
• South Kesteven , Wielka Brytania
• Eger , Węgry
• Lwów , Ukraina
• Truskawiec , Ukraina
• Kamieniec Podolski , Ukraina

Wybitni mieszkańcy

• Przemysław Babiarz - dziennikarz sportowy
• Błogosławiony Jan Balicki ksiądz
• Jaromir Barański - dziennikarz, twórca pierwszej w Przemyślu rozgłośni radiowej Radio HOT (obecnie Radio ESKA )
• Przemysław Bystrzycki
• Profesor Zbigniew Brzeziński politolog, doradca prezydenta USA Jimmy"ego Cartera
• Aleksander Dworski
• Andrzej Maksymilian Fredro
• Kazimierz Gurbiel
• Leopold Hauser
• Sebastian Herburt z Felsztyna (ur. ok. 1490 - zm. ok. roku 1543), kompozytor
• Józef Kałuża
• Kapitan Henryk Jaskuła
• Doktor Henryk Jordan
• Józef Kurylak poeta
• Wiesław Langiewicz
• Artur Malawski
• Kazimierz Opaliński aktor
• Stanisław Orzechowski pisarz
• Rodzina Osińskich
• Marian Ostafiński
• Jerzy Podbrożny - piłkarz polski(zawodnik m.in. Lecha Poznań, Legii Warszawa i 6-krotny reprezentant Polski w piłce nożnej)
• Łukasz Saturczak - eseista
• Mojżesz Schorr
• Święty Józef Sebastian Pelczar biskup przemyski
• Jadwiga Sawicka malarka
• Ryszard Siwiec
• Tadeusz Łaba - malarz-amator, porucznik w stanie spoczynku, posiadacz orderu Virtuti Militari.
• Major Mieczysław Słaby
• Marian Stroński malarz
• Jan Śnigurski biskup przemyski
• Leonard Tarnawski lekarz
• Ignacy Tokarczuk - emerytowany metropolita przemyski
• Bernard Wapowski

Posłowie

Posłowie z okręgu wyborczego Krosno/Przemyśl

• Andrzej Ćwierz , Prawo i Sprawiedliwość
• Marian Józef Daszyk , Liga Polskich Rodzin
• Mieczysław Golba , Prawo i Sprawiedliwość
• Mieczysław Kasprzak , Polskie Stronnictwo Ludowe
• Janusz Adam Kołodziej , Liga Polskich Rodzin
• Marek Kuchciński , Prawo i Sprawiedliwość
• Tomasz Kulesza , Platforma Obywatelska
• Elżbieta Łukacijewska , Platforma Obywatelska
• Janusz Roman Maksymiuk , Samoobrona
• Wojciech Tadeusz Pomajda , Sojusz Lewicy Demokratycznej
• Stanisław Zając , Prawo i Sprawiedliwość

Media

a) Radio : większość stacji, poza Eską (Komin MPEC) i Radiem Fara ( Średnia ), nadaje z nadajnika na Kopcu Tatarskim , podobnie jak wszystkie stacje telewizyjne

• 87,8 MHz Dwójka Polskie Radio
• 90,3 MHz Radio Eska Rzeszów
• 94,1 MHz Jedynka Polskie Radio
• 98,2 MHz Diecezjalne Radio Fara (słaby zasięg, w niektórych częściach miasta niesłyszalne) strona radia
• 99,6 MHz Trójka Polskie Radio
• 102,0 MHz Polskie Radio Rzeszów
• 103,4 MHz RMF FM
• 105,1 MHz Radio Maryja
• 107,9 MHz Radio ZET

b) Telewizja : jedyną telewizją kablową w mieście jest Toya , tworząca lokalny program TV.

• TVP1
• TVP2
• TVP3 Rzeszów
• Polsat
• TVN

c) Prasa :

• Życie Podkarpackie strona tygodnika
• Gazeta Codzienna "Nowiny" strona tygodnika
• Dzinnik "Super Nowości" strona tygodnika
• Przemyski Przegląd Kulturalny
• Nasz Przemyśl

Drogi krajowe

Droga 28 Zator - Wadowice - Nowy Sącz - Gorlice - Biecz - Jasło - Krosno - Sanok - Medyka .

Zobacz też

Zobacz Wikinews na temat Podkarpacia

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Przemyśl

• Twierdza Przemyśl
• Szlak architektury drewnianej (województwo podkarpackie)

Linki zewnętrzne

• Miasto:
  • Oficjalna strona Urzędu Miasta w Przemyślu
  • Przemyśl nasze miasto całą dobę
  • Powiat Przemyski
  • Zabytki, fotografie, historia
  • Obszerne galerie
  • Odległości z Przemyśla do różnych miejscowości Polski
  • Widok na rynek z Urzędu Miasta (kamera)
  • Secesja w Przemyślu
  • Tajemnica kultu bogów słowiańskich w Przemyślu
  • Dzieje i fotografie katedry przemyskiej
  • Strona w języku angielskim poświęcona Żydom mieszkającym w Przemyślu

• Mapy i zdjęcia satelitarne
  • mapy i zdjęcia satelitarne (Google) w Wikimapii
  • mapa w Szukaczu
  • mapa w Mapquest ( en )

Zamek Kazimierzowski	Urząd Miejski	Zamek Kazimierzowski	Pozostałości wcześniejszej budowli na dziedzińcu Zamku
Widok z tarasu widokowego na dzielnicę "Zasanie"	Zamek Kazimierzowski	Siedziba Wyższej Szkoły Administracji i Zarządzania Dawny Dom Robotniczy	Widok na kościół Greko-Katolicki od strony południowej
Fontanna na rynku	Ulica Kazimierza Wielkiego	Kopiec Tatarski	Ulica Tadeusza Kościuszki
Rynek	Krzyż Zawierzenia

Miasta i gminy powiatu przemyskiego

Miasta: Przemyśl
Gminy wiejskie: Bircza Dubiecko Fredropol Krasiczyn Krzywcza Medyka Orły Przemyśl Stubno Żurawica

 

Powiaty województwa podkarpackiego

Miasta na prawach powiatu: Krosno Przemyśl Rzeszów Tarnobrzeg
Powiaty: bieszczadzki brzozowski dębicki jarosławski jasielski kolbuszowski krośnieński leski leżajski lubaczowski łańcucki mielecki niżański przemyski przeworski ropczycko-sędziszowski rzeszowski sanocki stalowowolski strzyżowski tarnobrzeski

 

Następujące linki zawarte na stronie zostały wykryte przez bota jako martwe (404) :

• http://www.szkoly.edu.pl/gim1.przemysl

Prosimy o weryfikacje i poprawienie linków.